Horrory czytam od dawna i chyba nigdy nie przestanie mnie fascynować to, jak bardzo zmieniał się sposób straszenia czytelników. Dziś mamy do wyboru wszystko - od krwawych historii i brutalnych potworów po subtelny niepokój, który buduje się powoli i zostaje w głowie jeszcze długo po zamknięciu książki.
Ale zanim pojawiły się współczesne horrory, były książki, które przetarły im drogę. Historie, które z czasem stały się czymś więcej niż tylko starymi opowieściami - stały się klasyką literatury grozy.
Ale co właściwie sprawia, że dana powieść staje się klasykiem gatunku? Czy wystarczy, że jest stara i miała wpływ na kolejnych twórców? A może klasyka to przede wszystkim historie, które mimo zmieniających się czasów wciąż potrafią nas przestraszyć?
W literaturze określenie "klasyka" zwykle oznacza utwór, który przetrwał próbę czasu, wywarł wpływ na rozwój gatunku i stał się punktem odniesienia dla kolejnych twórców.
Co sprawia, że dana książkę można uznać za klasykę gatunku? Musi ona spełnić kilka warunków. Pierwszym z nich jest "Wpływ na rozwój gatunku". Klasyk nie tylko korzysta z istniejących schematów, ale często sam je tworzy albo znacząco zmienia. Późniejsi autorzy zaczynają korzystać z pomysłów, motywów, konstrukcji czy sposobu przedstawiania grozy, które pojawiły się w takim dziele.
- "Ponadczasowość". Książka powinna zawierać w sobie coś interesującego pomimo zmiany epoki. Najpopularniejszymi motywami z gatunku HORROR, z jakich korzystają późniejsi twórcy to: lęk przed śmiercią, samotność, naruszenie granicy między życiem a śmiercią, strach przed nieznanym, szaleństwo czy lęk przed tym, czego nie potrafimy wyjaśnić.
- Oryginalność lub przełomowość
Klasyka często robi coś, czego wcześniej nie robiono albo robi to w zupełnie nowy sposób. Nie zawsze oznacza to całkowicie nowy pomysł. Czasami przełom polega na nowym sposobie wykorzystania starego motywu.
- Wpływ na innych autorów
Jeżeli dziesiątki lub setki późniejszych książek można w jakiś sposób wyprowadzić z jednego dzieła, jest to bardzo mocny argument za jego klasycznym statusem. Czytamy późniejszy horror i rozpoznajemy motywy, które znamy właśnie dlatego, że zostały wcześniej utrwalone przez klasyczne dzieła.
- Rozpoznawalność poza samą książką
Jeżeli postać, motyw albo wydarzenie z książki zaczyna funkcjonować w kulturze niezależnie od oryginału, mamy do czynienia z dziełem o ogromnym znaczeniu. Dla przykładu - "Dracula" -Wampir, "Dr Jekyll i pan Hyde" - rozdwojenie ludzkiej natury
- Trwałość zainteresowania
Książka wydana 150 lat temu, o której nadal się mówi, wydaje kolejne opracowania, jest ekranizowana, analizowana i czytana przez kolejne pokolenia, ma znacznie większe szanse na status klasyka niż książka, która była bestsellerem przez rok i później całkowicie zniknęła.
Klasyka nie musi oznaczać "najlepszej książki". Możemy mieć książkę, która jest wybitna artystycznie, ale nie stała się klasyką gatunku, ponieważ nie wywarła większego wpływu. Możemy też mieć książkę, która dzisiaj wydaje się przeciętna albo nawet archaiczna, ale jest klasykiem, ponieważ bez niej współczesny gatunek wyglądałby inaczej.
Czy współczesny horror wyglądałby tak samo, gdyby ta książka nigdy nie powstała?
Zanim pojawiły się współczesne horrory, były książki, które przetarły im drogę. Historie, które z czasem stały się czymś więcej niż tylko starymi opowieściami. I właśnie o nich chciałam dziś trochę porozmawiać; o książkach, które warto znać, nawet jeśli nie wszystkie z nich nadal potrafią naprawdę przestraszyć i o tych, które wpłynęły na rozwój horroru i położyły podwaliny pod gatunek, który tak bardzo lubię! 🖤
"Portret Doriana Greya", autorstwa Oscara Wilde'a to powieść gotycka, która po raz pierwszy została wydana u schyłku epoki wiktoriańskiej. Opowiada o mężczyźnie, który pragnie na wieczność pozostać młody i przystojny. Rękoma pewnego malarza tworzy swój autoportret. Dorian korzysta z życia, pozbawiony strachu przed przyszłością... Jednakże w końcu zaczyna się dziać coś, czego ów mężczyzna nie mógł przewidzieć; coś co może zagrozić jego idyllicznemu jestestwu... Książka ta porusza temat piękna, odwiecznego pragnienia wiecznej młodości, a także moralności i konsumpcjonistycznego podejścia do życia.
Wydawnictwo - "Świat książki"
Tłumaczenie - Maria Feldmanowa
Data wydania - 11.03.26
Ilość stron - 288
ISBN - 9788384258125
Pewien angielski żeglarz podczas swojej morskiej wyprawy utknął na arktycznych wodach. Któregoś dnia na jego statek przybywa wycieńczony rozbitek. Przedstawia się jako Victor Frankenstein. Kiedy mężczyzna odzyskuje siły zaczyna snuć bardzo intrygującą opowieść. Historia mówi o najwspanialszym, ale i najbardziej przerażającym dziele jego życia... Zdesperowany, pełen ambicji, ale i strachu, w swych eksperymentach wykracza poza granicę natury i człowieczeństwa! Powołuje do życia istotę, której nie będzie potrafił kochać, ale i nie będzie w stanie zatrzymać...
Dzieło Mary Shelly to obraz mówiący o granicach nauki, o pragnieniu miłości, o samotności, ale i o tym co może się wydarzyć kiedy człowiek posunie się o krok za daleko i postanowi nazwać się Bogiem...
Wydawnictwo - Vesper
Tłumaczenie - Maciej Płaza
Data wydania - 31.01.24
Ilość stron - 320
ISBN - 9788377314876
"Doktor Jekyll i pan Hyde" to kolejna gotycka, psychologiczna powieść utrzymana w mrocznym, zasnutym londyńską mgłą klimacie. Opowiada o pewnym naukowcu, który w drodze swoich kontrowersyjnych eksperymentów bardzo mocno dotyka ludzkiej natury....
Autor poprzez swoją powieść pragnie pokazać nam dwoistość ludzkiej natury, wychodząc ze śmiałym twierdzeniem iż w człowieku istnieje zarówno dobro, jak i zło. Jego mroczne dzieło to filozoficzny obraz moralności i głębi ludzkiej duszy. To opowieść o nas jako ludziach. Dotyka, zastanawia, wchodzi pod skórę, skłania do refleksji nad twierdzeniem "W człowieku walczą dwa wilki..."
Autor - Robert L. Stevenson
Wydawnictwo - Świat Książki
Tłumaczenie - Paulina Ziemkiewicz-Braiter
Data wydania -12.02.25
Ilość stron - 176
ISBN - 9788383874173
Młode małżeństwo przeprowadza się do eleganckiej nowojorskiej kamienicy. Miejsce jest piękne, sąsiedzi sympatyczni. Rosemary wkrótce zachodzi w ciąży, ale zamiast radości odczuwa coraz większy niepokój. Noc przestaje być dla niej odpoczynkiem, a zaczyna być porą przerażających koszmarów. Rosemary dręczą halucynacje... Pragnąc dowiedzieć się co się z nią dzieje, rozpoczyna swoje prywatne śledztwo, w trakcie którego odkrywa że ci uprzejmi sąsiedzi należą do satanistycznej sekty, która pragnie złożyć w ofierze jej dziecko! Niestety prawda okazuje się być jeszcze mroczniejsza niż mogłaby się tego spodziewać... Powieść mroczna, powieść o szaleństwie które wciąga człowieka w nieczystą grę między wiarą a niewiarą. Historia, która buduje napięcie i przeplata je z prozą codziennych wydarzeń. Refleksja? Czy możliwym jest to całkiem niewiarygodne?
Tytuł - "Dziecko Rosemary"
Autor - Ira Levin
Wydawnictwo - Vesper
Tłumaczenie - Janusz Ochab
Data wydania - 24.03.21
Ilość stron - 303
ISBN - 9788377313725
Arystokrata z Luizjany opowiada dziennikarzowi o całej swojej podróży przez życie i nieśmiertelność. Zamieniony w wampira wiedzie egzystencję, której nie rozumie i nie do końca akceptuje. Jedyną jego towarzyszką jest Claudia - ukochana kobieta zaklęta w ciele dziecka. Razem wyruszają w podróż po Europie poszukując swojego miejsca na ziemi i odpowiedzi na pytania, które ich nurtują. Trafiwszy do Paryża zostają wprowadzeni w świat wampirów... Ta książka pierwszy raz wydana w 1976 roku jest pierwszą częścią cyklu pt. "Kroniki wampirów" i zarazem debiutanckim dziełem autorki.
Tytuł - "Wywiad z wampirem"
Autor - Anne Rice
Tłumaczenie - Tomasz Olszewski
Data wydania - 01.01.2005
Ilość stron - 400
ISBN - 9788373016866
Dwunastoletnia dziewczynka podczas zabawy tabliczką spirytystyczną nawiązuje kontakt z pewnym bytem, który przedstawia się jako Kapitan Howdy. W niedługim czasie w jej otoczeniu zaczynają dziać się dziwne rzeczy, a ona sama wykazuje cechy tajemniczej choroby... Matka zaniepokojona nietypowym zachowaniem córki postanawia zabrać ją do lekarza. Kiedy jednak żaden z medyków nie potrafi stwierdzić co dolega dziewczynce, Chris postanawia zasięgnąć pomocy jednego z duchownych. Okazuje się, że dwunastolatka wykazuje objawy opetania... Młodemu księdzu, który przechodzi załamanie wiary, pomaga doświadczony ojciec Lankaster, dla którego spotkanie z demonem nie jest pierwszym... Zaczyna się walka o uwolnienie duszy dziecka z rąk przerażających duchów ciemności...
Tytuł - "Egzorcysta"
Autor - William P. Blatty
Tłumaczenie - Dagmara Chojnacka
Wydawnictwo - Vesper
Data wydania - 11.04.2017
Ilość stron - 356
ISBN - 9788377312506
Doktor szukający niezbitych dowodów na istnienie zjawisk paranormalnych, wraz ze swoją asystentką, kobieta posiadająca sporą wiedzę na temat duchów i spadkobierca rezydencji, odwiedzają zasnuty gęstą mgłą złej sławy, stary i posępny dom. Początkowo wydaje im się, że niewyjaśnione odgłosy, samoistnie zamykające się drzwi o tajemnicze odgłosy kroków to wszystko z czym będą mieli do czynienia. Prawda okazuje się być znacznie mroczniejsza niż mogliby przypuszczać! Upiorny dom gromadzi siły by spośród swych gości wybrać swoją ofiarę...
Tytuł - "Nawiedzony dom na wzgórzu"
Autor - Shirley Jackson
Tłumaczenie - Maria Streszewska
Wydawnictwo - Replika
Data wydania - 14.02.2018
Ilość stron - 304
ISBN - 9788376746739
5 letni chłopiec nie jest tak do końca zwyczajnym dzieckiem. Posiada bowiem pewien dar, który pozwala mu widzieć to, co kryje się "po drugiej stronie". Kiedy wraz z rodziną przeprowadza się do pewnego górskiego hotelu, rodzina ma nadzieję spędzić tam czas w ciszy i spokoju. Pewnego zimowego dnia, z powodu śnieżycy hotel zostaje odcięty od świata. Jednakże Torrance'owie nie czuję się tam sami... Kim jest kobieta z pokoju 27? Kim są bliźniaczki spacerujące po hotelowych korytarzach, no i... kim albo czym są zamaskowani goście spotykani w windzie? Do tego Jack zaczyna zachowywać się bardzo dziwnie. W jego oczach skrywa się coś bardzo niepokojącego... Szaleństwo? Być może. A być może to jakaś tajemnicza siła, która lśni mrocznym blaskiem i wabi duszę śmiertelnego mężczyzny w sam środek piekła...
Tytuł - "Lśnienie"
Autor - Stephen King
Tłumaczenie - Zofia Zinserling
Data wydania - 05.09.2024
Ilość stron - 568
ISBN - 9788383523873
Jeśli mówi się o klasyce literatury grozy to nie należy zapominać o dziele takim jak "Dracula" Bram'a Stocker'a. To nie jest opowieść o typowym, rządnym krwi potworze. To raczej opowieść o eleganckiej, choć nie można temu zaprzeczyć - brutalnej istocie, lecz nie tylko pragnącej ludzkiej krwi, ale także dającej bezpieczeństwo. Ta książka bardzo dobrze buduje napięcie, karmi nas obsesją i wywołuje niepokój, każąc co rusz oglądać się za ramię... To wciąż aktualny obraz starcia rozumu z pierwotnym lękiem, nowoczesnego podejścia z zabobonnym i odwiecznej walki dobra ze złem. To powieść, która mimo swoich lat wciąż jest fenomenalnie pełnokrwista!
Tłumaczenie - Tomasz Kupczyk
Wydawnictwo - Replika
Data wydania - 15.09.2026
Ilość stron - 576
ISBN - 978836874695
Na koniec trzeba oczywiście wspomnieć o nieśmiertelnych opowiadaniach Allana Edgara Poe. Ten amerykański poeta i krytyk literacki był przedstawicielem romantyzmu w literaturze amerykańskiej. W jego dziełach dominowały wątki fantastyki i horroru. Zmarł w roku 1849, ale na zawsze zapisał się w pamięci światowego czytelnictwa. "Zagłada domu Usherów" to jedno z dziewięciu opowiadań jakie znalazły się w popularnym tomiku jego autorstwa. To zbiór przepełniony chłodem śmierci, obłędem i poczuciem nieuchronnej katastrofy. Ale również doskonały obraz umiejętności analizy ludzkiego charakteru i sumienia, idealna zdolność do snucia intryg i opowiadania miłosnych historii...
Tłumaczenie - Bolesław Leśmian, Stanisław Wyrzykowski
Wydawnictwo - Uroboros
Data wydania - 06.05.2026
Ilość stron - 70
ISBN - 9788384490440
Klasyka literatury grozy pokazuje, że żeby przestraszyć czytelnika wcale nie potrzeba wymyślnych potworów czy hektolitrów krwi. Czasem wystarczy mroczny dom, coś czającego się w cieniu albo myśl, której nie potrafimy wyrzucić z głowy.
Nie każda z tych książek przestraszy mnie dzisiaj tak, jak mogła przestraszyć swoich pierwszych czytelników, ale właśnie dzięki nim horror wygląda dziś tak, jak wygląda. I chyba dlatego warto do nich wracać - nie tylko z ciekawości, ale też po to, żeby zobaczyć, od czego wszystko się zaczęło :)
Źródło grafiki: empik.com, google,.com, google asystent AI
Elizabeth Warren
Komentarze
Prześlij komentarz